Aresztowani za walkę o wolną Polskę. Nigdy nie wrócili do swoich domów. Podłęże pamięta o tragicznych wydarzeniach z 23 listopada 1943 roku
Zaktualizowano: 2 godziny temu
83. rocznica tragicznych wydarzeń z 23 listopada 1943 roku
Mieli swoje domy, rodziny, plany i marzenia... Byli mieszkańcami Podłęża, których można było spotkać na naszych drogach, w sąsiedzkich domach i przy codziennych zajęciach... W listopadzie 1943 roku niemiecka okupacja brutalnie przerwała ich życie. 23 listopada Gestapo przeprowadziło w Podłężu aresztowania 17 mieszkańców zaangażowanych w działalność konspiracyjną. Byli związani z Narodową Organizacją Wojskową, której większość w 1943 roku weszła w skład Armii Krajowej. Dla 16 z nich aresztowanie stało się początkiem ostatniej drogi…
Aresztowania, które zmieniły losy wielu rodzin
W czasie niemieckiej okupacji w Podłężu działała placówka Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW), należąca do struktur Obwodu 20 w powiecie bocheńskim. Jej członkowie prowadzili działalność konspiracyjną, gromadzili broń i przygotowywali się do walki z okupantem. W naszej miejscowości odbywały się również szkolenia młodzieży zaangażowanej w działalność organizacji. Prowadził je Stefan Strach, pseudonim „Stefański”, pochodzący z Łysokań.
Pierwszy poważny cios w lokalną konspirację Niemcy zadali w maju 1943 roku. W wyniku prowokacji agentów Gestapo w Szarowie aresztowano około 30 osób, w tym kilku członków NOW. Nie udało się jednak wówczas rozbić całej organizacji. Konspiratorzy kontynuowali działalność, nie wiedząc, że niemiecki aparat bezpieczeństwa nadal zbiera informacje na ich temat.
Gestapo wykorzystywało zeznania aresztowanych oraz informacje przekazywane przez konfidentów i agentów działających wewnątrz organizacji. Do listopada 1943 roku Niemcy znali już nazwiska i pseudonimy konspiratorów, ich adresy, miejsca spotkań, pracy i przechowywania broni.
23 listopada 1943 r. Gestapo rozpoczęło kolejną falę aresztowań, która objęła również Podłęże. Zatrzymano 17 mieszkańców naszej miejscowości. Dla 16 z nich aresztowanie stało się początkiem tragicznej drogi, z której już nie wrócili...
23 listopada zatrzymano 17 mieszkańców Podłęża. Wśród nich byli:
Józef Bednarczyk - lat 33,
Józef Ciastoń - lat 18,
Karol Kaputa - 43 lata,
Bronisław Krupa - 21 lat,
Stanisław Książek - 26 lat,
Karol Łapaj - 42 lata,
Antoni Pilch - 21 lat,
Władysław Rojek (zwolniony z wiezienia po kilku dniach),
Antoni Rokita - 22 lata,
Józef Rożkiewicz - 36 lat,
Władysław Rożkiewicz - 19 lat,
Stanisław Rys - 31 lat,
Wojciech Smolarczyk,
Józef Szeląg - 21 lat,
Stanisław Szeląg - 24 lata,
Jan Wojas - 19 lat,
Franciszek Wołowicz.
Aresztowanych przewieziono do więzienia Gestapo przy ulicy Montelupich w Krakowie. Ich dalsze losy były tragiczne. Większość skazano na śmierć i rozstrzelano podczas kolejnych egzekucji, inni zginęli w niemieckich obozach koncentracyjnych. Niektórzy ponieśli śmierć 2 lutego 1944 roku, podczas egzekucji 50 Polaków w rejonie wiaduktu kolejowego, na pograniczu Podłęża i Staniątek.
Za historycznymi datami i opisami kryją się konkretne ludzkie tragedie. Rodziny, które przez długie miesiące czekały na swoich bliskich. Domy, do których nie wrócili synowie, mężowie i ojcowie.
Symboliczna mogiła tych, którzy nie mają grobów
Na cmentarzu parafialnym w Podłężu znajduje się szczególne miejsce pamięci - Pomnik poświęcony mieszkańcom naszej społeczności, którzy zginęli podczas II wojny światowej, często z dala od rodzinnej miejscowości, a których miejsca pochówku nie są znane.
Powstał z inicjatywy ówczesnego radnego Rady Miejskiej w Niepołomicach - Adama Suślika, przy wsparciu Gminy Niepołomice. Uroczyste odsłonięcie odbyło się 31 sierpnia 2014 roku.

Pomnik jest symboliczną mogiłą tych, "których prochy - jak przypomina umieszczona na nim inskrypcja - wiatr rozwiał, a męczeńską krew deszcze zmyły”.
Wśród upamiętnionych są również członkowie konspiracji aresztowani 23 listopada 1943 roku. Ich nazwiska przypominają, że historia wojny rozgrywała się nie tylko na odległych frontach. Jej dramatyczne skutki dotknęły także naszych rodzin i naszej miejscowości.
Wspólna modlitwa i pamięć
W najbliższą niedzielę, 22 listopada, w kościele parafialnym w Podłężu zostanie odprawiona Msza Święta w intencji ofiar tragicznych aresztowań. Będzie to okazja, by wspólnie pomodlić się za tych, którzy nie wrócili do swoich domów. I oddać im należny hołd.
Zachęcamy również do odwiedzenia Pomnika na naszym cmentarzu. Odwiedzając groby bliskich, zatrzymajmy się również przy tym Pomniku. Zapalmy znicz, pochylmy głowę i pomódlmy się za poległych i pomordowanych. Niech ten gest będzie świadectwem, że PAMIĘTAMY! Że ich ofiara nie została zapomniana. Że pamięć o tych, którzy oddali życie za wolną Polskę, pozostaje żywa w naszych sercach.
Chcesz wiedzieć więcej o tamtych wydarzeniach?
Wydarzenia z listopada 1943 roku i tragiczne losy mieszkańców naszej okolicy zostały opisane w lokalnych opracowaniach historycznych. Zachęcamy do odwiedzenia zakładki Historia na stronie Nasze Podłęże, gdzie można znaleźć trzy artykuły poświęcone tym wydarzeniom: https://www.naszepodleze.com/historia
Artykuł pt. "Pomnik ofiar II wojny światowej na cmentarzu w Podłężu" - opowiada o miejscu pamięci i mieszkańcach, których nazwiska zostały na nim upamiętnione,
- autor Wit Ślusarczyk, (w artykule znajdują się m.in. zdjęcia aresztowanych Podłężan);
artykuł: „II wojna światowa: 1943 r. – wielka wsypa w powiecie bocheńskim” - o aresztowaniach i rozpracowaniu lokalnych struktur konspiracyjnych, także o egzekucji 2 lutego 1944 r. - autor Wojciech Wójcik;
„Pamięć społeczna jako mechanizm kształtowania wspomnień. W 80 lat po rozstrzelaniu 50 Polaków na pograniczu Podłęża i Staniątek” - autor Adam Stanisław Suślik. To opracowanie podejmujące temat pamięci o tragicznej egzekucji i sposobu, w jaki wydarzenia te przetrwały w świadomości lokalnej społeczności.
Warto również sięgnąć po książki dostępne w Dziale Regionalnym Biblioteki Publicznej w Niepołomicach i w filii bibliotecznej w Podłężu. Znajdziemy tam publikacje, które pozwalają lepiej poznać wojenne losy mieszkańców naszej okolicy, działalność konspiracyjną i realia niemieckiej okupacji. Polecamy między innymi:
II wojna światowa w Staniątkach i okolicy / Wojciech Wójcik. Staniątki, 2025. - 309, [3] strony : ilustracje ; 24 cm.
Opowieść o historii Podłęża, mojej małej ojczyzny / Adam Suślik. Niepołomice : Urząd Miasta i Gminy w Niepołomicach, 2019. - 62 strony : fotografie ; 21 cm.
Kraków : Krajowa Agencja Wydawnicza, 1983. - 490, [4] s. : il., portr., mapy ; 22 cm + 5 zał.
Uparci / Ryszard Nuszkiewicz. Warszawa : Pax, 1983. - 326, [2] strony, [16] stron tablic : 4 faksymile, fotografie, portrety ; 24 cm.
Z dziejów Ruchu Oporu w Polsce południowej. [T. 2.], Dynamit / opracowano na podstawie materiałów i przy współudziale Komisji Historycznej Zarządu Okręgu ZBoWiD w Krakowie. Kraków : Wydawnictwo Literackie, 1967. - 217, [2] strony, [2] karty tablic : ilustracje, mapy ; 21 cm.
Wspomnienia i refleksje z lat okupacji niemieckiej 1939-1945 / Ludwik Czajkowski. [Niepołomice : Muzeum Niepołomickie, [2012]. - 76, [5] s., [10] s. tabl. : il. (w tym kolor.) ; 23 cm.
Armia Krajowa na terenie powiatu wielickiego / Kazimierz Guzikowski. Kraków : Towarzystwo Wydawnicze Historia Iagellonica, 2000. - 222 s. : il. ; 21 cm.
Okupacyjny Kraków w latach 1939-1945 / Andrzej Chwalba. - Wydanie drugie, dodruk. Kraków : Wydawnictwo Literackie, 2016. - 489, [2] strony : faksymilia, fotografie, ilustracje, mapy, plany, portrety ; 25 cm.
Kronika okupowanego Krakowa / Tadeusz Wroński. Kraków : Wydawnictwo Literackie, 1974. - 562, [1] s. : il., mapy, tab. ; 25 cm.
Hans Frank : biografia generalnego gubernatora / Dieter Schenk ; tł. Krzysztof Jachimczak. Kraków : Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 2009. - 440, [2] s. : il. ; 23 cm.
Historia naszej miejscowości to daty, wydarzenia i przede wszystkim ludzie, którzy byli częścią naszej społeczności. Po 83 latach możemy ocalić od zapomnienia ich imiona, losy i odwagę.
Pamiętajmy o nich! Opowiadajmy o nich kolejnym pokoleniom!
Niech 23 listopada będzie dla nas nie tylko datą w kalendarzu, ale dniem pamięci o tych, którzy z Podłęża wyszli i nigdy już do niego nie wrócili.


